Przeliczanie cali na milimetry to kluczowa operacja techniczna na budowie – od precyzyjnego trasowania więźby dachowej i doboru wkrętów ciesielskich, aż po montaż instalacji sanitarnych i grzewczych. W geometrii liniowej standardowy cal międzynarodowy (inch) wynosi dokładnie 25,4 milimetra. Jednak w branży instalacyjnej pojęcie „cala hydraulicznego” kryje zupełnie inną fizyczną średnicę rury stalowej i gwintu! Nasz inżynierski przelicznik oraz kompendium poniżej wyjaśniają obie te kwestie.
Przelicznik cali na mm – kalkulator cali na milimetry online
Przelicz szybko cal na mm i odwrotnie.
Wpisz wartość. Użyj przycisku Zamień, aby odwrócić jednostki. Wynik oblicza się automatycznie.
Wynik przeliczenia
Podstawowe wzory
• mm = cal * 25.4
• cal = mm / 25.4
Wskazówki
- Pamiętaj, że 1 cal to dokładnie 25.4 mm.
- Użyj kropki jako separatora dziesiętnego, np. 2.5.
- Wynik jest zaokrąglany do kilku miejsc po przecinku dla precyzji.
Dwa różne światy: cal mechaniczny/ciesielski (25,4 mm) a cal hydrauliczny (DN)
Najbardziej kosztowne pomyłki na styku branży ogólnobudowlanej i instalacyjnej wynikają z mylenia cala metrycznego z calem rurowym (instalacyjnym):
1. Cal liniowy (mechaniczny, ciesielski, dekarski) = 25,40 mm
Używany do określania długości i średnic wkrętów konstrukcyjnych, gwoździ, grubości blach czy wymiarów narzędzi. Przeliczenie jest ściśle liniowe:
Wzór: Wymiar [mm] = Wymiar [in] × 25{,}4
Przykłady ze stolarki i ciesielstwa:
- Bit wkrętarki 1/4'' = 0{,}25 × 25{,}4 = 6{,35 mm} (sześciokąt 1/4" HEX).
- Wkręt ciesielski talerzowy 3 1/2'' = 3{,}5 × 25{,}4 = 88{,9 mm} (handlowy wkręt 8x90 mm).
- Trzpień frezu ciesielskiego 1/2'' = 0{,}5 × 25{,}4 = 12{,70 mm}.
2. Cal instalacyjny (hydrauliczny) – dlaczego rura 1" nie ma 25,4 mm?
W hydraulice, pompach ciepła i kotłowniach oznaczenie 1" (np. zawór 1 cal, śrubunek pompowy 1 cal) nigdy nie oznacza średnicy zewnętrznej 25,4 mm! Wynika to z historii: w XIX wieku w Anglii rurę stalową oznaczano według światła wewnętrznego (prześwitu przepływu), który wynosił w przybliżeniu 1 cal (ok. 25 mm). Ze względu na ówczesną technologię ścianka rury żelaznej miała grubość ponad 4 mm, przez co średnica zewnętrzna rury wynosiła ok. 33,7 mm. Do tej średnicy zewnętrznej nacięto gwint rurowy calowy Whitwortha (oznaczenie G lub R wg PN-EN ISO 228-1). Współczesne rury stalowe mają cieńsze ścianki, ale gwint i średnica zewnętrzna 33,7 mm pozostały niezmienne, by zachować kompatybilność armatury!
Tabela inżynierska: zestawienie cali hydraulicznych, średnic rur stalowych i odpowiedników w mm
Poniższa tabela stanowi niezbędnik inżyniera budowy, kierownika robót sanitarnych oraz dekarza montującego przejścia dachowe i odpowietrzenia pionów:
| Oznaczenie calowe gwintu | Średnica nominalna (DN) | Rzeczywista średnica zewn. rury [mm] | Średnica wewn. orientacyjna [mm] | Odpowiednik rury miedzianej Cu / PEX [mm] | Główne zastosowanie w budynku |
|---|---|---|---|---|---|
| 1/4" | DN 8 | 13,5 mm | 8,8 mm | Cu 10 mm / PEX 12 mm | Manometry, impulsy ciśnienia, małe podejścia solarne |
| 3/8" | DN 10 | 17,2 mm | 12,5 mm | Cu 12-15 mm / PEX 14 mm | Wężyki do baterii stojących, zaworki kątowe spłuczek |
| 1/2" | DN 15 | 21,3 mm | 16,0 mm | Cu 15-18 mm / PEX 16 mm | Standardowe podejścia pod baterie, grzejniki, wylewki |
| 3/4" | DN 20 | 26,9 mm | 21,6 mm | Cu 22 mm / PEX 20-25 mm | Piony wodne domków jednorodzinnych, zawory czerpalne ogrodowe |
| 1" | DN 25 | 33,7 mm | 27,2 mm | Cu 28 mm / PEX 32 mm | Główne zasilanie budynku z wodomierza, rozdzielacze podłogówki |
| 1 1/4" (5/4") | DN 32 | 42,4 mm | 35,9 mm | Cu 35 mm / PEX 40 mm | Śrubunki pomp obiegowych CO, zasilanie pomp ciepła 8-12 kW |
| 1 1/2" (6/4") | DN 40 | 48,3 mm | 41,8 mm | Cu 42 mm / PEX 50 mm | Kolektory kotłowe, grzałki elektryczne w buforach CO |
| 2" | DN 50 | 60,3 mm | 53,0 mm | Cu 54 mm / PEX 63 mm | Piony kanalizacyjne małe, zawory zwrotne, główne magistrale CO |
| 2 1/2" | DN 65 | 76,1 mm | 68,8 mm | Rury kołnierzowe stalowe | Instalacje hydrantowe, węzły cieplne |
| 3" | DN 80 | 88,9 mm | 80,9 mm | Stal / Żeliwo DN80 | Piony deszczowe, rury spustowe (odpowiednik rynny 90 mm) |
| 4" | DN 100 | 114,3 mm | 105,3 mm | Rura PVC/PP kanalizacyjna fi 110 mm | Główny pion kanalizacyjny WC, przejście przez dach i wywiewka |
Porady majstra z budowy: jak nie polec na calach i milimetrach
1. Śmiertelnie groźna pułapka frezów ciesielskich: 1/2 cala (12,7 mm) vs 12 mm!
Podczas obróbki więźby dachowej frezarkami górnowrzecionowymi (np. wykonywanie ozdobnych zacięć na końcach krokwi lub gniazd pod jętki) korzysta się z frezów palcowych o grubych trzpieniach. Frez z importu (USA, UK) z trzpieniem 1/2" (12,70 mm) nie wejdzie do europejskiej tulejki 12 mm. Z kolei frez 12 mm włożony do tulei 1/2" zaciśniętej „na siłę” podczas pracy z prędkością 18 000 obr./min wysunie się i z gigantyczną energią wystrzeli w stronę cieśli! Zawsze mierz trzpień suwmiarką z dokładnością do 0,1 mm.
2. Podłączanie pomp ciepła: dlaczego średnica nominalna DN to nie milimetry rury PEX
Projektant zalecił podłączenie monobloku rurą 1 1/4" (DN32). Wielu instalatorów kupuje rurę tworzywową PEX 32 mm. Błąd! Rura PEX 32 ma średnicę zewnętrzną 32 mm, a grubość jej ścianki to 3,0 mm, co daje średnicę wewnętrzną zaledwie 26 mm (zbliżoną do 1 cala DN25). Dodatkowo złączka zaprasowywana PEX ma wewnątrz zwężenie (karb) do ok. 20 mm! Pompa ciepła zgłosi błąd braku wymaganego przepływu (low flow rate). Rura PEX odpowiadająca hydraulicznemu DN32 to dopiero rozmiar PEX 40x3,5 mm!
3. Gwinty calowe stożkowe NPT vs cylindryczne BSPP
Kupując amerykańskie akcesoria ciśnieniowe, pompy czy nagrzewnice, uważaj na gwint NPT (stożkowy amerykański, kąt zarysu 60°). W Polsce standardem jest gwint Whitwortha BSPP/BSPT (kąt zarysu 55°). Mimo że oba mają oznaczenie np. 1/2", wkręcenie jednego w drugi skończy się zakleszczeniem po 2 zwojach i nieszczelnością, której nie uszczelni nawet najlepsza pasta i pakuły lniane.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ile to jest 1 cal w milimetrach?
W ujęciu liniowym 1 cal (1") to dokładnie 25,4 milimetra. Dwa cale to 50,8 mm, a pół cala to 12,7 mm.
Dlaczego rura stalowa 1/2 cala ma średnicę zewnętrzną 21,3 mm?
Ponieważ oznaczenie 1/2 cala (DN15) odnosi się do historycznego światła przepływu (wewnętrznej średnicy rury ok. 15-16 mm). Grubość stalowej ścianki rury gwintowanej wynosi ok. 2,65 mm, co daje średnicę zewnętrzną: 16 + (2 × 2{,}65) = 21{,3 mm}. Na tej średnicy nacinany jest znormalizowany gwint G 1/2".
Jak dobrać wiertło pod pręt gwintowany lub śrubę calową?
Dla połączeń ciesielskich na pręty gwintowane: pręt 1/2" ma średnicę 12,7 mm – otwór w krokwi wierci się świdrem ciesielskim 13 mm lub 14 mm (z luzem montażowym). Dla pręta 5/8" (15,88 mm) wierci się otwór 17 mm. Zgodnie z normą PN-EN 1995-1-1 (Eurokod 5) luz otworu na sworznie i śruby pasowane w konstrukcjach drewnianych nie powinien przekraczać 1 mm.
Jak przeliczyć grubość blachy dekarskiej z cali (lub gauge) na milimetry?
Blachy tytan-cynk, miedziane i stalowe powlekane podaje się w Europie wprost w milimetrach: standard to 0,50 mm, 0,55 mm lub 0,70 mm. Jeśli spotkasz oznaczenie amerykańskie, np. grubość blachy 0{,}024'', przeliczenie brzmi: 0{,}024 × 25{,}4 = 0{,61 mm} (odpowiednik Gauge 24).